เล่น Tetris อาจช่วยลดภาพย้อนเหตุการณ์สะเทือนใจได้อย่างไร

งานวิจัยล่าสุดจากนักวิจัยมหาวิทยาลัย Oxford ทำให้หลายคนประหลาดใจ: การเล่นเกม Tetris เวอร์ชันที่ปรับรูปแบบบางอย่าง อาจช่วยลดภาพย้อนเหตุการณ์สะเทือนใจและอาการบางส่วนของ PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) ได้

ฟังดูแปลกในครั้งแรก แต่เหตุผลสำคัญอยู่ที่วิธีที่สมองประมวลผล “ความทรงจำเชิงภาพ”

งานวิจัยนี้ศึกษารูปแบบใด

การศึกษามุ่งไปที่บุคลากรทางการแพทย์ที่เผชิญเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจในช่วงการระบาดของโควิด-19 โดยทดสอบแนวทางดิจิทัลที่ประกอบด้วย:

1. การนึกถึงความทรงจำสะเทือนใจช่วงสั้น ๆ
2. ใช้ทักษะทางจิตที่เรียกว่า mental rotation หรือการหมุนภาพในใจ
3. เล่น Tetris เวอร์ชันที่ช้าลง

เพราะ Tetris ต้องใช้การหมุนบล็อกในใจ นักวิจัยจึงตั้งสมมติฐานว่าอาจ “แย่งทรัพยากรการประมวลผลภาพ” จากความทรงจำสะเทือนใจได้

ผลลัพธ์ที่รายงานมีความน่าสนใจมาก: หลัง 1 เดือน ผู้เข้าร่วมมีภาพย้อนเหตุการณ์ลดลงอย่างชัดเจน และหลัง 6 เดือน ราว 70% รายงานว่าแทบไม่มีภาพย้อนเหตุการณ์รบกวนแล้ว

ทำไมต้องเป็น Tetris?

ความทรงจำจากบาดแผลทางใจมักมีลักษณะเป็นภาพรุนแรงและย้อนกลับมาได้ง่าย ผู้ที่มี PTSD จึงอาจเผชิญภาพเหล่านี้ซ้ำ ๆ โดยไม่ตั้งใจ

Tetris ใช้งานระบบสำคัญของสมองอย่างหนัก ได้แก่ การประมวลผลภาพ การคิดเชิงพื้นที่ และจินตนาการภาพในใจ เมื่อโฟกัสกับการหมุนบล็อกอย่างเข้มข้น สมองอาจมีทรัพยากรเหลือสำหรับ replay ภาพสะเทือนใจน้อยลง

แนวคิดนี้เรียกว่า imagery competition หรือการที่ภาพสองชุดแข่งขันกันในพื้นที่การประมวลผลภาพของสมอง

ไม่ใช่แค่ความบันเทิง แต่เป็นเครื่องมือเชิงความคิด

นักวิจัยไม่ได้บอกว่า “วิดีโอเกมรักษา PTSD ได้ทั้งหมด” แต่เสนอว่า Tetris อาจเป็นเครื่องมือเสริมเชิงความคิด (cognitive intervention) ที่มีข้อดีคือสั้น ต้นทุนต่ำ เป็นดิจิทัล และมีโอกาสขยายผลได้ในวงกว้าง

เมื่อเทียบกับการรักษาแบบดั้งเดิมที่ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญจำนวนมาก หลายเซสชัน และต้องรอคิว วิธีดิจิทัลที่เข้าถึงง่ายอาจช่วยให้คนได้รับการสนับสนุนเร็วขึ้น

การทดลองทำอย่างไร และเทียบกับอะไร

ผู้เข้าร่วมจะนึกถึงเหตุการณ์สะเทือนใจช่วงสั้น ๆ จากนั้นทำภารกิจที่อิง Tetris แล้วนักวิจัยเปรียบเทียบผลกับกลุ่มที่ได้รับการดูแลมาตรฐาน และอีกกลุ่มที่ฟังเพลง Mozart กับพอดแคสต์

กลุ่มที่ทำภารกิจ Tetris แสดงการลดลงของภาพย้อนเหตุการณ์และอาการ PTSD เด่นชัดที่สุด สนับสนุนแนวคิดว่า “งานที่ใช้ภาพหนัก ๆ” อาจแทรกแซงการตอกย้ำความทรงจำสะเทือนใจได้

วิทยาศาสตร์เบื้องหลัง: Memory Reconsolidation

นักวิทยาศาสตร์คาดว่ากระบวนการนี้เกี่ยวข้องกับ memory reconsolidation คือเมื่อความทรงจำถูกเรียกขึ้นมา มันจะเข้าสู่ช่วงที่ปรับเปลี่ยนได้ชั่วคราวก่อนถูกเก็บกลับอีกครั้ง

หากในช่วงเวลานั้นมีงานทางจิตที่ใช้ภาพอย่างเข้มข้น เช่น Tetris ความสดและแรงกระทบทางอารมณ์ของภาพเดิมอาจถูกลดทอนได้บางส่วน

ทำไมงานนี้จึงสำคัญ

ภาวะบาดแผลทางใจส่งผลต่อผู้คนนับล้านทั่วโลก ทั้งบุคลากรการแพทย์ ทหาร ผู้ประสบอุบัติเหตุ และผู้รอดชีวิตจากภัยพิบัติ งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นความเป็นไปได้ใหม่ว่าดิจิทัลที่เรียบง่ายบนมือถือหรือคอมพิวเตอร์ อาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพจิตในอนาคต

ข้อจำกัดที่ต้องระวัง

แม้ผลเบื้องต้นจะดี แต่นักวิจัยย้ำข้อจำกัดสำคัญ:

1. Tetris ไม่ใช่สิ่งทดแทนการบำบัดหรือการดูแลทางการแพทย์
2. กลุ่มตัวอย่างยังมีขนาดไม่ใหญ่มาก
3. ต้องมีงานวิจัยเพิ่มเติมกับประชากรที่หลากหลายและติดตามระยะยาว

กล่าวคือแนวทางนี้ “มีอนาคต” แต่ยังอยู่ในช่วงที่ต้องศึกษาต่ออย่างรอบคอบ

บทสรุป

งานวิจัยนี้สะท้อนเรื่องน่าทึ่งของสมองมนุษย์: กิจกรรมทางความคิดสามารถมีผลต่อวิธีที่เราประมวลผลและรับรู้ความทรงจำได้จริง

ในเงื่อนไขที่เหมาะสม เกมเรียบง่ายอย่าง Tetris อาจช่วยลดความรุนแรงของภาพย้อนเหตุการณ์สะเทือนใจได้ โดยอาศัยการแย่งใช้ทรัพยากรการประมวลผลภาพของสมอง

นี่คือประตูบานใหม่ของการดูแลสุขภาพจิตแบบเข้าถึงได้ง่าย ราคาไม่สูง และขยายผลได้กว้างขึ้นในอนาคต